Cha mẹ ơi, có phải cứ mỗi mùa Tết sang, con được lì xì, cha mẹ lại hoặc là lấy hết tiền lì xì của con với lý do “con còn nhỏ biết gì mà giữ tiền” hoặc cho con sử dụng tiền lì xì mà lo không biết nó dùng vào việc gì? Cha mẹ có “chiếc lược” nào để giúp con sử dụng lì xì một cách hữu ích chưa? Nếu chưa, hãy xem đến cuối bài viết này để có “chiến lược” giúp con có kỹ năng quản lý tài chính nói chung và sử dụng lì xì hợp lý nói riêng.
Dưới góc nhìn tâm lý giáo dục, tiền lì xì Tết không đơn thuần là “tiền mừng tuổi”, mà là một cơ hội vàng để dạy con về giá trị của đồng tiền, trách nhiệm cá nhân và khả năng ra quyết định. Tuy nhiên, đây cũng là chủ đề dễ gây căng thẳng trong gia đình nếu cha mẹ xử lý thiếu khéo léo.
- 𝑻𝒊𝒆̂̀𝒏 𝒍𝒊̀ 𝒙𝒊̀ 𝒄𝒖̉𝒂 𝒄𝒐𝒏, 𝒄𝒉𝒂 𝒎𝒆̣ 𝒄𝒂̂̀𝒏 𝒙𝒖̛̉ 𝒍𝒚́ 𝒕𝒉𝒆̂́ 𝒏𝒂̀𝒐?
- Đ𝒖̛̀𝒏𝒈 “𝒕𝒊̣𝒄𝒉 𝒕𝒉𝒖”, 𝒉𝒂̃𝒚 𝒈𝒊𝒖́𝒑 𝒄𝒐𝒏 𝒄𝒂̉𝒎 𝒕𝒉𝒂̂́𝒚 𝒄𝒐𝒏 đ𝒖̛𝒐̛̣𝒄 𝒕𝒐̂𝒏 𝒕𝒓𝒐̣𝒏𝒈
- 𝑮𝒊𝒖́𝒑 𝒄𝒐𝒏 𝒉𝒊𝒆̂̉𝒖 𝒕𝒊𝒆̂̀𝒏 𝒌𝒉𝒐̂𝒏𝒈 “𝒕𝒖̛̣ 𝒏𝒉𝒊𝒆̂𝒏 𝒎𝒂̀ 𝒄𝒐́”
- 𝑪𝒖̀𝒏𝒈 𝒄𝒐𝒏 𝒙𝒂́𝒄 đ𝒊̣𝒏𝒉 𝒎𝒖̣𝒄 𝒕𝒊𝒆̂𝒖 𝒔𝒖̛̉ 𝒅𝒖̣𝒏𝒈 𝒕𝒊𝒆̂̀𝒏 𝒍𝒊̀ 𝒙𝒊̀
- 𝑪𝒉𝒐 𝒄𝒐𝒏 𝒕𝒓𝒂̉𝒊 𝒏𝒈𝒉𝒊𝒆̣̂𝒎 “𝒒𝒖𝒚𝒆̂́𝒕 đ𝒊̣𝒏𝒉 𝒗𝒂̀ 𝒉𝒂̣̂𝒖 𝒒𝒖𝒂̉”
- 𝑻𝒐̂𝒏 𝒕𝒓𝒐̣𝒏𝒈 𝒄𝒐𝒏 𝒕𝒓𝒐𝒏𝒈 𝒑𝒉𝒂̣𝒎 𝒗𝒊 𝒂𝒏 𝒕𝒐𝒂̀𝒏
- 𝑳𝒐̛̀𝒊 𝒌𝒆̂́𝒕
𝑻𝒊𝒆̂̀𝒏 𝒍𝒊̀ 𝒙𝒊̀ 𝒄𝒖̉𝒂 𝒄𝒐𝒏, 𝒄𝒉𝒂 𝒎𝒆̣ 𝒄𝒂̂̀𝒏 𝒙𝒖̛̉ 𝒍𝒚́ 𝒕𝒉𝒆̂́ 𝒏𝒂̀𝒐?
Ngay từ khoảng 6–7 tuổi, trẻ đã bắt đầu hình thành khái niệm sở hữu. Khi nhận lì xì, các con hiểu rất rõ: “Đây là tiền của mình.” Nếu cha mẹ tự ý lấy đi mà không giải thích, con dễ cảm thấy mình đang bị tước đoạt tiền bạc, không được tôn trọng và dẫn tới mất niềm tin vào lời nói của cha mẹ. Nhiều cha mẹ thường vin vào lý do “Tiền lì xì của con là mẹ lì xì người ta, người ta mới lì xì cho con” hoặc “Con còn bé, biết gì tiêu tiền, để mẹ giữ hộ cho, cần mua gì thì bảo mẹ” để tịch thu tiền lì xì của con. Khi con có nhu cầu muốn mua một món đồ nào đó, con cảm thấy bất mãn, mất niềm tin vào cha mẹ, sau đó ai cho tiền con lén giấu đi hay thậm chí là trộm vặt để thỏa mãn nhu cầu tức thời của con.
Ngược lại, nếu cha mẹ thả lỏng, trẻ lại có xu hướng chi tiêu theo cảm xúc tức thời như mua đồ chơi, nạp thẻ game hoặc đi chơi điện tử, tiêu tiền không kiểm soát. Một số bạn nhỏ khi có tiền riêng thì mua đồ ăn vặt mà chẳng biết mức độ an toàn vệ sinh tới đâu. Những tác hại của việc cho con tiêu tiền lì xì thiếu kiểm soát chắc hẳn cha mẹ đã hình dung ra.
Những lựa chọn này không chỉ ảnh hưởng đến hành vi, sức khỏe của con mà còn hình thành thói quen tiêu dùng bốc đồng – một thói quen không tốt có thể theo trẻ đến tận tuổi trưởng thành.
Đ𝒖̛̀𝒏𝒈 “𝒕𝒊̣𝒄𝒉 𝒕𝒉𝒖”, 𝒉𝒂̃𝒚 𝒈𝒊𝒖́𝒑 𝒄𝒐𝒏 𝒄𝒂̉𝒎 𝒕𝒉𝒂̂́𝒚 𝒄𝒐𝒏 đ𝒖̛𝒐̛̣𝒄 𝒕𝒐̂𝒏 𝒕𝒓𝒐̣𝒏𝒈
Nếu nhìn nhận một cách tích cực, đây là cơ hội không thể tốt hơn để cha mẹ giáo dục con về giá trị của tiền bạc và cách sử dụng tiền. Thay vì lấy tiền lì xì trong sự khó chịu của con, cha mẹ có thể bắt đầu bằng những cuộc trò chuyện: “Con đang có một khoản tiền. Con nghĩ mình muốn dùng làm gì? Mẹ muốn nghe ý tưởng của con.” cách mở lời này gửi đến con một thông điệp rất quan trọng: Con được tôn trọng. Ý kiến của con có giá trị. Khi con cảm thấy mình được cha mẹ lắng nghe, con dễ hợp tác hơn rất nhiều.
𝑮𝒊𝒖́𝒑 𝒄𝒐𝒏 𝒉𝒊𝒆̂̉𝒖 𝒕𝒊𝒆̂̀𝒏 𝒌𝒉𝒐̂𝒏𝒈 “𝒕𝒖̛̣ 𝒏𝒉𝒊𝒆̂𝒏 𝒎𝒂̀ 𝒄𝒐́”
Từ 8 tuổi trở lên, trẻ đã có thể hiểu về chi phí cuộc sống. Nhiều cha mẹ tin rằng việc cho con biết quá sớm về tiền là không tốt, và con có thể trở nên quá thực dụng. Tuy vậy, BrainCare lại tin rằng việc hiểu giá trị của tiền từ sớm và đúng đắn sẽ giúp con biết cách sử dụng tiền hợp lý hơn. Cha mẹ có thể nhẹ nhàng chia sẻ với con về những khoản chi phí như: “Tiền học mỗi tháng của con bao nhiêu?” “Tiền sách vở, quần áo, ăn uống cũng như các khoản sinh hoạt phí khác như thế nào”. Hay chia sẻ với con, không phải để con “mang ơn”, mà để con nhận rằng có tiền là kết quả của lao động và cần được sử dụng có suy nghĩ, có mục đích. Khi đã hiểu điều này, con sẽ dễ tiếp nhận ý tưởng rằng con cũng cần có trách nhiệm chia sẻ một phần chi phí thông qua khoản tiền đang có trong tay.
𝑪𝒖̀𝒏𝒈 𝒄𝒐𝒏 𝒙𝒂́𝒄 đ𝒊̣𝒏𝒉 𝒎𝒖̣𝒄 𝒕𝒊𝒆̂𝒖 𝒔𝒖̛̉ 𝒅𝒖̣𝒏𝒈 𝒕𝒊𝒆̂̀𝒏 𝒍𝒊̀ 𝒙𝒊̀
Trẻ thường chi tiêu bốc đồng khi không có mục tiêu rõ ràng. Chính vì vậy, cha mẹ hãy cùng con trả lời câu hỏi những câu hỏi như: “Khoản tiền này có thể giúp con làm được điều gì tốt cho bản thân?” để con hiểu và không sử dụng tiền vào những thứ không thực sự tốt cho con.
Cha mẹ có thể cùng con đưa ra một số mục tiêu như:
- Một khóa học bơi để rèn kỹ năng sinh tồn
- Học đàn, vẽ, võ thuật mà con thích
- Khóa tiếng Anh, kỹ năng mềm
- Mua xe đạp, giày thể thao tốt cho vận động
- Một chuyến du lịch ngắn ngày giúp con mở rộng trải nghiệm
- Đóng góp từ thiện – dạy con về lòng nhân ái
Với trẻ lớn (12–18 tuổi), cha mẹ có thể cùng con lập một bảng đơn giản với các hàng và cột như: Tổng số tiền con có/mục đích sử dụng tiền/ Số tiền cần sử dụng cho mục đích đó…Việc viết ra giấy sẽ giúp trẻ rèn kỹ năng lập kế hoạch cũng như cân nhắc kỹ càng trước khi tiêu.
Khi được tham gia quyết định, con cảm thấy mình đang tự lựa chọn, chứ không bị ép buộc. BrainCare tin rằng con sẽ học/chơi/đóng góp từ thiện bằng cả trái tim, vì đó vừa là lựa chọn của con, vừa tất cả những gì mà con có, nó ý nghĩa hơn rất nhiều so với việc cha mẹ trả tiền.
𝑪𝒉𝒐 𝒄𝒐𝒏 𝒕𝒓𝒂̉𝒊 𝒏𝒈𝒉𝒊𝒆̣̂𝒎 “𝒒𝒖𝒚𝒆̂́𝒕 đ𝒊̣𝒏𝒉 𝒗𝒂̀ 𝒉𝒂̣̂𝒖 𝒒𝒖𝒂̉”
Nếu con muốn dùng một phần tiền để mua thứ chưa thật sự cần thiết, cha mẹ có thể cho phép – trong phạm vi an toàn. Sau đó, hãy cùng con nhìn lại: “Con có còn thích và sử dụng món đồ đó sau 1 tuần/1 tháng không? Con có thấy tiếc tiền không?” Trải nghiệm thực tế giúp trẻ học sâu hơn, nhớ lâu hơn nhiều so với những lời khuyên mà cha mẹ nói. Hãy mạnh dạn cho con trải nghiệm “ra quyết định và cảm nhận hậu quả”, miễn là trong pham vi an toàn, cha mẹ nhé!
𝑻𝒐̂𝒏 𝒕𝒓𝒐̣𝒏𝒈 𝒄𝒐𝒏 𝒕𝒓𝒐𝒏𝒈 𝒑𝒉𝒂̣𝒎 𝒗𝒊 𝒂𝒏 𝒕𝒐𝒂̀𝒏
Tôn trọng không có nghĩa là cha mẹ đồng ý với mọi yêu cầu của con. Nếu con muốn dùng tiền cho các mục đích không lành mạnh như thẻ game hoặc chơi game quá mức, các đồ ăn thức uống/ các đồ vật nguy hiểm, các hoạt động không phù hợp với lứa tuổi…, cha mẹ cần kiên quyết nói “không”. Cha mẹ hãy kiên nhẫn giải thích cho con: “Mẹ hiểu con thích, tuy nhiên, việc này/đồ vật này có thể gây hại cho con. Mình cùng tìm phương án khác nhé.”. Trẻ học được rằng cha mẹ tôn trọng mình nhưng luôn đi kèm giới hạn vì sự an toàn và cha mẹ không từ chối vô cớ mà có lý do rõ ràng.
𝑳𝒐̛̀𝒊 𝒌𝒆̂́𝒕
Hướng dẫn con sử dụng tiền lì xì đúng cách không chỉ giúp hạn chế việc trẻ tiêu tiền vào những thứ có hại, mà còn là cơ hội tuyệt vời để cha mẹ dạy con cách sử dụng đồng tiền một cách có suy nghĩ, có mục tiêu và có trách nhiệm. Điều giá trị nhất mà con nhận được không chỉ là số tiền lì xì, mà là cảm giác được tôn trọng, kỹ năng quản lý tiền, khả năng suy nghĩ các lựa chọn trước khi quyết định và đặc biệt là trách nhiệm với bản thân cũng như gia đình. Những kỹ năng đó chính là nền tảng vô cùng quan trọng để sau này trẻ biết tự lập về tài chính cũng như trưởng thành hơn về tâm lý và BrainCare tin rằng đó mới là món “lì xì” tuyệt vời nhất mà cha mẹ có thể trao cho con.
Khám sức khỏe tâm thần tại BrainCare
Chúng tôi có đội ngũ chuyên gia tâm lý, bác sĩ nhiều năm kinh nghiệm đánh giá, tham vấn, trị liệu, chẩn đoán uy tín, mang đến lợi ích cho khách hàng.
BrainCare hướng tới trở thành một trong những đơn vị dẫn đầu về lĩnh vực chăm sóc sức khoẻ tinh thần tại Việt Nam, làm thay đổi thói quen và nhận thức của người Việt Nam trong việc chú trọng sức khoẻ tinh thần và tìm kiếm sự trợ giúp khi cần thiết. BrainCare “Vì cộng đồng hạnh phúc từng phút giây”.
