Áp lực và căng thẳng “bào mòn” não bộ của trẻ như thế nào?

Dưới góc nhìn khoa học thần kinh, căng thẳng (stress) là phản ứng của não khi trẻ cảm thấy bị đe dọa, bị quá tải hoặc mất kiểm soát. Nghiên cứu “Tổng quan khoa học thần kinh về stress và thay đổi cấu trúc não” do các nhà khoa học Hoa Kỳ Bruce S. McEwen, Carla Nasca & Jason D. Gray – thực hiện năm 2016 đã giải thích cách stress kéo dài làm thay đổi cấu trúc và chức năng của vùng hồi hải mã (hippocampus), amygdala và vỏ não trước trán (prefrontal cortex) – các vùng não liên quan đến trí nhớ, cảm xúc và kiểm soát hành vi. Cũng theo nghiên cứu “Ảnh hưởng của stress thời thơ ấu đến cấu trúc não người” Giáo sư Thomas Frodl đến từ Khoa Tâm thần học – Thần kinh học tại RWTH Aachen University (Đức)(2010) cho thấy stress thời thơ ấu có liên quan đến giảm thể tích hồi hải mã và vỏ não trước trán ở người trưởng thành. Nghiên cứu chứng minh tác động lâu dài của tình trạng căng thẳng thường xuyên trong giai đoạn trẻ em và vị thành niên. 

Các nghiên cứu trên đã chứng minh: Khi căng thẳng xảy ra thường xuyên, não bộ trẻ sẽ liên tục kích hoạt trạng thái stress và tiết ra hormone cortisol. Nếu cortisol chỉ xuất hiện trong thời gian ngắn, não có thể tự điều chỉnh nhưng khi stress kéo dài, cortisol ở mức cao sẽ bắt đầu gây hại cho các vùng não quan trọng. Một trong những vùng não chịu ảnh hưởng rõ rệt nhất của căng thẳng là hồi hải mã (hippocampus) – khu vực đóng vai trò then chốt trong việc ghi nhớ thông tin mới, lưu trữ kiến thức giúp chúng ta học tập, liên kết và hiểu sâu cũng như tương tác với hạch hạnh nhân để giúp ta điều hòa cảm xúc. Hệ quả mà cha mẹ có thể thấy là con khó tập trung, dễ quên bài, học trước quên sau, dễ bốc đồng, cáu gắt hoặc hay nổi nóng, cãi lời…

Nhiều phụ huynh thấy kết quả học tập của con ngày càng giảm, thường quy kết là lười, thiếu cố gắng nhưng trên thực tế, não bộ của trẻ đang ở trong tình trạng quá tải, không còn đủ “bình tĩnh” để học hiệu quả. Cũng có phụ huynh khi thấy con hay cáu gắt, nổi nóng, cãi lời thì cho rằng con hư, ương bướng, nhưng thực tế những biểu hiện trên là hậu quả của việc con bị căng thẳng trong thời gian dài.

Điều đặc biệt nghiêm trọng mà cha mẹ cần lưu ý đó là nếu những áp lực, căng thẳng kéo dài nhưng không được can thiệp sẽ dồn nén lại và một cách âm thầm dẫn tới những vấn đề tâm lý phức tạp như trầm cảm, lo âu.